Autor : Huan Valera
Roman Morsamor (1899) često se među španskim istoričarima književnosti smatra vrhuncem stvaralaštva Huana Valere (1824–1905) i nekom vrstom duhovnog testamenta književne Generacije 1868. Valera je ovaj roman napisao u poslednjim godinama života, te se u njemu prepoznaju i elementi duhovne autobiografije pisca, njegovo viđenje značaja hrišćanstva, interesovanje za teme ezoterije, kao i preispitivanje granicâ racionalnog saznanja, nastalo pod uticajem budizma i indijske filozofije.
Radnja romana odvija se u prvoj trećini XVI veka. Skromni monah iz samostana u okolini Sevilje, fra Migel de Sueros, na pragu smrti, žudi za uzbuđenjima, slavom i počastima koje nije uspeo da dostigne u mladosti. Doba otkrića, istraživanja i osvajanja novih kontinenata, budi u njemu ponos zbog uspeha i slave Španije, ali u isto vreme i prezir prema sebi zato što trijumfima i uspesima nije ni na koji način doprineo. Očajan, obraća se za pomoć ocu Ambrosiju, svešteniku i alhemičaru, ispija čarobni napitak i postaje mladi pustolov Morsamor.
Pitanja kao što su budućnost naroda na Iberijskom poluostrvu, preporod Španije, teorijske predstave o ljubavi, vera koja u sintezi s naučnim saznanjima omogućava potpunije shvatanje svrhe ljudske egzistencije na zemlji, kao i života nakon smrti, obrađena su u ovom zanimljivom pustolovnom romanu, koji će čitaocima pružiti potpuniju sliku društvenih promena i pogleda na svet, prisutnih u slavnim vremenima španske istorije.
Roman Morsamor predstavlja spoj biografskog iskustva, književne kulture i reakcije na krizu španske nacije. Sinteza je Valerinih intelektualnih preokupacija, moralne alegorije i minuciozne hronike izmišljenih događaja (Romero Tobar, 2003: LXIV). Mnogi ga nazivaju avanturističkim romanom ili duhovnom autobiografijom, budući da je španski pisac napisao roman u poznim godinama svog života.
Autobiografski elementi u delu odnose se prvenstveno na opise protagoniste, koji je sličan Valeri po godinama, ali i fizičkom iz gledu i slabovidosti. U biografske elemente kritičari dela su ubrajali i Valerine političke ideje o preporodu Španije. Ignasio Fereras je roman tumačio kao bekstvo od strašne stvarnosti koja je zadesila Španiju krajem XIX veka sa gubitkom poslednje kolonije. Najznačajniji autobiografski element je ipak nostalgični pogled u prošlost i autorovo promišljanje pređenog životnog puta (Romero Tobar,2003:LX).
Kroz roman se provlače pitanje budućnosti iberske nacije, preporoda Španije, smisla postojanja nakon smrti, itd. (Romero Tobar, 2003:XLVI). U romanu Morsamor se prepoznaje i Valerina težnja prema ezoteriji, granicama racionalnog saznanja, pod uticajima budizma i indijske filozofije (Romero Tobar, 2003:XLIX – LII). Roman se zato može čitati kao simboličko delo i politička alegorija.
